Over ICCS 2022

Jongeren ontwikkelen de kennis, houding en vaardigheden die hen in staat stellen actief deel te nemen aan de samenleving. Deze maatschappelijke ontwikkeling staat in het onderwijs bekend onder de noemer ‘burgerschap’. Van scholen wordt een bijdrage verwacht aan de bevordering van burgerschap van jongeren. Daarvoor is inzicht in de ontwikkeling van burgerschapskennis, houdingen en vaardigheden van jongeren van belang, net als inzicht in de wijze waarop scholen onderwijs gericht op het bevorderen van burgerschap vormgeven. Nederland neemt daarom deel aan de International Civic and Citizenship Education Study (ICCS). 

In deze studie worden de burgerschapscompetenties van leerlingen in het tweede leerjaar en de invulling van burgerschapsonderwijs in het voortgezet onderwijs onderzocht. Nederland nam eerder deel aan ICCS in 2009 en 2016, waarbij het onderzoek liet zien dat het burgerschapsonderwijs en de resultaten daarvan op Nederlandse scholen achterblijven bij vergelijkbare landen.

De volgende editie van ICCS is in 2022. Hierin wordt opnieuw onderzoek gedaan naar de burgerschapscompetenties van jongeren en het burgerschapsonderwijs op scholen. Nederland is één van de vijfentwintig landen die aan het onderzoek deelneemt. Naast Nederland vindt het onderzoek ook plaats in Bulgarije, Chili, Colombia, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Frankrijk, Italië, Kroatië, Letland, Litouwen, Malta, Mexico, Noorwegen, Peru, Polen, Roemenië, Servië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Taiwan en Zweden.

Wat houdt het ICCS onderzoek in?

ICCS beoogt een representatief beeld te geven van de burgerschapscompetenties van jongeren en burgerschapsonderwijs in de verschillende deelnemende landen. Het onderzoek bestaat uit twee stadia: een nationale testronde (de Field Trial) en de hoofdstudie. In beide studies wordt gewerkt met dezelfde instrumenten, al kunnen vragen wel aangepast worden naar aanleiding van de testronde. Drie van de instrumenten zijn bestemd voor leerlingen uit het tweede leerjaar van het voortgezet onderwijs: een kennistoets om burgerschapskennis te meten, een internationale vragenlijst om burgerschapshoudingen en ervaringen van leerlingen te bevragen, en een Europese vragenlijst gericht op de houdingen van leerlingen t.a.v. vraagstukken die relevant zijn voor deelnemende landen in Europa. Naast de bevraging van leerlingen wordt ook een vragenlijst afgenomen onder leraren die lesgeven aan het tweede leerjaar over de manier waarop zij invulling geven aan burgerschapsonderwijs, en vult de schoolleider een vragenlijst in over het beleid t.a.v. burgerschapsonderwijs en de context van de school.

De nationale testronde (de “Field Trial”) vindt plaats in het voorjaar van 2021. Deze studie is van belang om de validiteit en internationale vergelijkbaarheid van de gebruikte instrumenten vast te stellen. Voor de testronde in Nederland worden 32 middelbare scholen willekeurig geselecteerd, verspreid door het land. Op elke school worden de instrumenten voor leerlingen afgenomen in twee tweedejaars klassen, en vullen de leraren en schoolleider een vragenlijst in. Van deze testronde worden geen landelijke resultaten gerapporteerd. Deelnemende scholen ontvangen wel een rapport van de eigen resultaten inclusief een vergelijking met de resultaten van andere (geanonimiseerde) deelnemende scholen, inclusief een uitsplitsing per schooltype. Deelnemende scholen worden tevens uitgenodigd voor de landelijke conferentie die n.a.v. de hoofdstudie georganiseerd zal worden.

De hoofdstudie vindt plaats in het voorjaar van 2022. Voor de hoofdstudie worden 150 middelbare scholen willekeurig geselecteerd, verspreid door het land. Op elke school worden de instrumenten voor leerlingen afgenomen in één tweedejaars klas, en vullen de leraren en schoolleider een vragenlijst in. Van de hoofdstudie verschijnt najaar 2023 een rapport waarin landelijke resultaten gerapporteerd worden en de resultaten van Nederlandse leerlingen en scholen vergeleken worden met andere deelnemende landen. Deelnemende scholen ontvangen naast de landelijke rapportage tevens een rapport van de eigen resultaten. Bovendien worden zij uitgenodigd voor een landelijke conferentie waar de resultaten van het onderzoek gepresenteerd worden, scholen ervaringen kunnen uitwisselen, en workshops aangeboden worden rond het verder ontwikkelen van burgerschapsonderwijs.

Wat levert het onderzoek op?

Behalve dat scholen een rapportage krijgen van de eigen resultaten, beogen we met het onderzoek een aantal vragen te beantwoorden die kunnen helpen om het burgerschapsonderwijs in Nederland verder in kaart te brengen en te verbeteren. Het gaat daarbij onder andere om antwoorden op de volgende vragen:

  • Hoe wordt burgerschapsonderwijs vormgegeven in Nederland en andere deelnemende landen?
  • Wat is de mate van burgerschapskennis van leerlingen in Nederland en andere deelnemende landen en in hoeverre is hierin variatie binnen en tussen landen?
  • Hoe groot is de betrokkenheid van leerlingen bij verschillende aspecten van de samenleving en welke factoren zijn daarop van invloed?
  • Welke overtuigingen hebben leerlingen met betrekking tot maatschappelijke kwesties en welke factoren beïnvloeden variatie daarin?
  • Hoe verhoudt de vormgeving van burgerschapsonderwijs door scholen zich dit tot de ontwikkeling van burgerschapscompetenties van leerlingen?

Aanvullende informatie

Aanbevelingsbrief VO-Raad

Oktober 2020

Brief van de VO-Raad gericht aan schoolbesturen om het belang van deelname aan het onderzoek te onderstrepen.

Meer weten?

De Nederlandse deelname aan het onderzoek wordt uitgevoerd door de Universiteit van Amsterdam, GION onderzoek/onderwijs (Rijksuniversiteit Groningen), Kohnstamm Instituut en Hogeschool van Amsterdam. Meer informatie over het internationale onderzoek vindt u op de website van de IEA.