Over ICCS 2020: Burgerschap in beeld

In 2020 wordt in Nederland opnieuw onderzoek gedaan naar de burgerschapscompetenties van jongeren en het burgerschapsonderwijs op scholen, waarmee de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs in kaart gebracht wordt. Ook wordt de relatie onderzocht tussen kenmerken van scholen en de burgerschapskennis, houdingen en vaardigheden van leerlingen: welke aspecten van burgerschapsonderwijs en kenmerken van leerlingen hangen samen met burgerschapscompetenties van leerlingen?

Het onderzoek in 2020 maakt geen onderdeel uit van het internationale ICCS onderzoek. Het onderzoek wordt daarom ook wel aangeduid als ‘Burgerschap op beeld’. Om vergelijking met de eerdere onderzoeken mogelijk te maken wordt echter wel (een deel van) hetzelfde instrumentarium toegepast. Het onderzoek in 2020 is dus specifiek gericht op de ontwikkelingen in Nederlandse scholen. Omdat gebruik gemaakt wordt van het instrumentarium van ICCS wordt het onderzoek ICCS 2020 genoemd.

Wat houdt het ICCS 2020 onderzoek in?

Het onderzoek beoogt een representatief beeld te geven van burgerschapsonderwijs en uitkomsten op Nederlandse scholen, als ook vergelijking met 2016. Om tot een representatief beeld te komen is een steekproef van 82 scholen geselecteerd, verdeeld over het land. Daarbij is tevens rekening gehouden met deelname aan het onderzoek in 2016, zodat zowel scholen die toen aan het onderzoek deelname als scholen die dat toen niet deden vertegenwoordigd zijn. Daarbij is het ook van belang dat verschillende typen scholen meedoen: brede en categorale scholen, openbare en bijzondere scholen, scholen in de stad of het platteland, et cetera.

Op elke school die aan het onderzoek deelneemt, maken de leerlingen van één klas van het tweede leerjaar een kennistoets en vullen een vragenlijst in, waarmee hun burgerschapskennis, -houding en -vaardigheden gemeten worden. Daarnaast vullen leraren en de schoolleider een vragenlijst in over onder andere de doelen en aanpak die zij beogen voor het bevorderen van het burgerschap van hun leerlingen.

Wat levert het onderzoek op?

Behalve dat scholen een rapportage krijgen van de eigen resultaten, beogen we met het onderzoek een aantal vragen te beantwoorden die kunnen helpen om het burgerschapsonderwijs in Nederland verder in kaart te brengen en te verbeteren. Het gaat daarbij onder andere om antwoord op de vragen:

  • Hoe staat het met de burgerschapskennis en competenties van leerlingen in Nederland en in hoeverre verschillen zij hierin onderling?
  • In hoeverre zijn leerlingen betrokken bij verschillende maatschappelijke ontwikkelingen en welke factoren zijn hieraan gerelateerd?
  • Welke opvattingen hebben leerlingen ten opzichte van vraagstukken die relevant zijn in de moderne maatschappij en welke factoren verklaren variaties in deze opvattingen?
  • Hoe ziet de schoolomgeving eruit waarin burgerschapsonderwijs wordt gegeven en hoe verhoudt deze schoolomgeving zich tot de leerresultaten van leerlingen?
  • Hoe is de ontwikkeling van burgerschapskennis en competenties van leerlingen in Nederland in de loop van de tijd? Hoe is de ontwikkeling van de aard en omvang van verschillen tussen bijvoorbeeld jongens en meisjes, tussen leerlingen met hoger en lager opgeleide ouders, et cetera?
  • Hoe is de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs op scholen voor voortgezet onderwijs in Nederland in de loop van de tijd? Hoe is de ontwikkeling van de aard en omvang van verschillen tussen scholen en schooltypen?

Wat zijn de gevolgen van de coronacrisis voor het onderzoek?

De coronacrisis heeft grote gevolgen gehad van het onderwijs. Ook het ICCS 2020 onderzoek kwam vanwege het sluiten van de scholen stil te liggen. Tegelijkertijd laat de coronacrisis eens te meer zien dat ook jongeren direct te maken krijgen met maatschappelijke gebeurtenissen. De relevantie van onderzoek naar de burgerschapscompetenties van jongeren is daarom onverminderd hoog. In overleg met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is besloten het onderzoek te hervatten in schooljaar 2020-2021, namelijk in najaar 2020. Dit onderzoek vindt plaats op dezelfde scholen die eerder geselecteerd waren voor deelname aan het onderzoek.

Meer weten?

Het ICCS 2020 onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap door de Universiteit van Amsterdam, Hogeschool van Amsterdam, het Kohnstamm instituut, GION van de Rijksuniversiteit Groningen en Cito. 

Hieronder vindt u een video met uitleg over het onderzoek, gericht aan scholen die geselecteerd zijn voor deelname aan het onderzoek.

Aanvullende informatie

Aanbevelingsbrief VO-Raad

November 2019

Brief van de VO-Raad gericht aan schoolbesturen om het belang van deelname aan het onderzoek te onderstrepen.

Aanbevelingsbrief OCW

12 December 2019

Brief van minister Slob gericht aan schoolbesturen om het belang van deelname aan het onderzoek te onderstrepen.

Informatiebrief aan ouders

Februari 2020

Brief aan ouders van leerlingen op deelnemende scholen om informatie te verschaffen over het onderzoek.